Unu de mistèrios prus mannos de s’archeologia millenària leat una furriada epocale gràtzias a sa tecnologia. In ses meses ebbia, s’intelligèntzia artifitziale at agatadu prus de 300 geòglifos noos in su desertu de su Perù meridionale, agiumai addopiende su nùmeru de sas figuras connotas finas a oe. A ghiare s’impresa est s’archeòlogu Masato Sakai de s’Universidade de Yamagata, paris cun su IBM. Isfrutende immàgines a resolutzione arta e s’IA, sos chircadores ant mapadu sas palìngias desèrticas, agatende glifos chi finas a como non fiant mai istados annotados: rapresentant concas de òmines, figuras antropomorfas e animales masedos.
A diferèntzia de sos disinnos famados giai connòtos (su colibrì, su ranzolu o sa moninca), custas iscobertas noas ammustrant calidades ùnicas. Tantu pro comintzare, sa mannària est reduida. Si sos geòglifos clàssicos arribant a una mèdia de 90 metros (cun picos de 300), sas iscobertas noas mesurant prus o mancu 9 metros. Sas figuras restant cuadas in mesu de caminos e in costas de montes, resurtende meda prus difìtziles de bider in cunforma a sas àteras òperas monumentales, chi si podent bìdere dae s’artu. Sos espertos pensant chi teniant fines diferentes a paragone de sas lìnias prus mannas, ligadas de seguru a rituales religiosos o astronòmicos.
Sas lìnias de Nazca, tratzadas dae sa tziviltade omònima a inghiriu de su 100 a. C., contant prus de 800 disinnos geométricos e figurativos, formados dae prus de 13 mìgia lìnias. Sas chircas sientìficas modernas sunt comintzadas in su 1994, ma sa mannària fora de mesura de su giassu (unos 250 millias cuadradas) pro annos at allentadu su passu de sos progressos, mancari s’impreu de drones, satèllites e aerofotogrammetria. Sa revolutzione est partida in su 2018 cun s’introduida de s’IA: unu passu lestru, nou, chi oe permitit de cumprèndere sos messàgios cuados de custa cultura precolombiana ispantosa.
Bobore Taras
_______________________________________________________________________________________
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025/2026. LR 22/2018, art. 22
Leave a comment