Paristòria

de Maurìtziu Sale Buinu – A su tempus in s’Ìsula sa vida fiat trùbula meda e a la difèndere b’aiat arrumbadu petzi un’esèrtzitu de treghentos e barantabator òmines .Totu voluntàrios e intrados in edade,ma galu atzudos e balentes. A diferèntzia de sos àteros esèrtzitos però, aiant retzidu un’annestru singulare. Cadaunu pro contu suo. Fiant sena ghia, sena capitanu duncas si reghiant a sa solus agiudende•si s’unu cun s’àteru in sa pelea pro sa subravivèntzia. Cumbatende•la totus in pare eja, ma manera issoro: cadaunu in logu suo. Armados comente fiant cun trastos ispetziales, in conca un’atzentu grae , un’ossìtona de brunzu cada manu, sa beste paragògica e sos cartzares prostèticos, fiat traballosu meda a gherrare, ma lu faghiant su matessi e cun resurtados de profetu.

E difatis finas a tando bi fiant resèssidos a si sarvare sena fertas graes,francu unas cantas pèrdidas pro more de un’inimigu istràngiu, forte e aunidu, chi istaiat a cudd’ala de mare. Una die,in cada bidda, aiant ghetadu unu bandu. Pariat chi una Reina giovanedda e galana, rica ma sàbia e de ìndula bona, tenneret bisòngiu de agiudu. Nche fiat abarrada a sa sola, sena amparu in intro de su Casteddu suo, subra un’ispèntumu artu cara a mare, inghiriadu dae montes ispantosos. A nche cròmpere a ue fiat issa non fiat cosa fàtzile. Fiat logu malu e s’arriscu fiat mannu, sende chi b’aiat bandidos meda pessighende•la e mesches bi fiant sos traitores: òmines chi si nche fiant colados a sa banda de s’inimigu istràngiu. Su chi istaiat a cudd’ala de mare.

Sa Giòvana podiat èssere in fines sa Ghia chi fiant chirchende. B’aiat oriolu mannu, nemos ischiat ite fàghere, fiant sena cumandante e nde teniant bisòngiu pro nche pòdere brincare a mare e isparghinare•si in su restu de su mundu. Ca si nono diant èssere istados destinados a abarrare pro semper in intro de s’Ìsula, sena chi nemos poderet connòschere s’istòria issoro e finas sa tzivilidade a ue nche fiant cròmpidos finas a tando. Tocaiat a agatare unu mèdiu, e tocaiat a s’imbènnere, a nde chistionare e a bogare a pìgiu un’istrategia o una tàtica dèghidas pro pòdere agiudare sa Reina e pòdere duncas gosare de sa bonidade e de sa richesa suas.

Dae tando dibatas in totue, cuntierras meda, ma ideas pagu e nudda. Bi fiat chie naraiat chi non bi esseret su tantu, ca nât chi Issa, sa Reina, non fiat fèmina de cabale: l’aiant intesu dae su pòpulu chi istaiat a banda de giosso. Àteros,a banda de subra,pensaiant chi esseret fintzas una fèmina mala,isbirgongiada e sena sentidu. Àteros galu naraiant chi fiat fea, totu acontzada a corfos de chirurgia plàstica e duncas un’ispètzia de creadura artifitziale:lègia e frita.

B’aiat chie la cunsideraiat inùtile e finas dannàrgia e b’aiat chie imbetzes bi creiat . E sos chi l’aiant bista dae s’oru naraiant chi fiat un’ispantu de bellesa, de bonidade e sàbia che a pagos. Nât chi s’acurtziaiat a totus sena fàghere diferèntzia peruna intre sos òmines e intre sas fainas issoro. Garbosa e dìliga nât chi fiat, e semper pronta a iscurtare. Issa nât chi aiat disinnadu, e naradu l’aiat prus de una bia, chi onniunu de sos treghentos e barantabator òmines fiat pretziosu pro issa e indispensàbile pro su benidore suo e chi fiat disposta a crèschere e megiorare•si in pare cun issos. “Deo so rica-nât chi susteniat-ma generosa meda e bos apo a agiudare semper ponende•bos a disponimentu sa fortza e sa richesa meas a fitianu. Bois devides fàghere ateretantu cun megus e non bos nd’ais a pentire mai! E amus a pòdere bìvere e crèschere totus in pare, in paghe,profetu e richesa. Pro semper!”

Ma, a dolu mannu, sa malintragna est semper apostada in palas de carchi muru. E tando sos traitores chi, cuados in su padente, aiant intesu totu custas allegas, nch’aiant iscampiadu sos chi fiant de ìndula prus dèbile e dudosos si agiudare sa Reina o mancu e tirados nche los aiant a sa banda issoro, conchinende•los cun donos e prendas de onni genia. E afidadu lis aiant pro l’ispainare, unu messàgiu farsu -chi nât chi fiant in favore de sa Reina e chi fiant de acordu a l’agiudare- isetende sos resurtados dae a tesu. Ma sa mira issoro imbetzes fiat un’àtera: a nche cròmpere a su Casteddu a primu, pro l’ochìere. Fiat a si nche furare sa richesa sua, istichire•la in logu segretu e a lassare duncas non petzi s’esèrtzitu,ma s’Ìsula intrea sena Ghia pro semper. Galu non s’ischit comente, e finas si, s’at a pòdere isòrvere custa chistione. Sa Reina nch’est galu in cue, cuada in intro a una de sas milli aposentos de su Casteddu. E su pòpulu isetende cun ànimu dolente, ma non resignadu, su destinu de su benidore suo…

Maurìtziu Sale Buinu.