Ortofoto de A. Kleiner
Un’istùdiu publicadu in Plos.One, rivista iscientìfica in lìnia, su 18 de martzu de ocannu, at fatu a connòschere iscobertas archeològicas chi diant pòdere torrare a iscrìere s’istòria e sa protoistòria de s’Oriente mèdiu.
Sa publicatzione de s’archeòloga de s’Universidade Ben Gurion de su Neghev, Michal Birkenfeld, paris cun Olga Khabarova, Lev V. Eppelbaum e Uri Berger, faeddat de sa presèntzia de unos trinta monumentos tzirculares de pedra atzapados in sas arturas de su Golan, territòriu pretadu intre Israele e Sìria.
Finas a como s’ùnicu monumentu sìmile connotu fiat, semper in su Golan, su de Rujm el-Hiri, datadu a sa Prima Edade de su Brunzu, fache a su 3.000 a.C. Sos archeòlogos israelianos nd’ant bogadu a pìgiu àteros bintoto, chi duos de custos fiant giai registrados, ma no istudiados, che a su de Khirbeth Bteha (in sa foto).
Sunt tzìrculos de pedra mòlina chi giughent duos e a bortas tres inghìrios unu a intro de s’àteru. Su diàmetru issoro est in mèdia de unos otanta metros e s’agatant totus in su giru de 25 chilòmetros dae Rujm el-Hiri.
Acanta de sos restos de custos fràigos a su sòlitu s’agatant finas restos de pedras covecadas.
A permìtere a sos istudiosos de arribare a custa iscoberta est istadu s’impreu de fotografias satellitares a risolutzione manna.
Difatis, bidu s’istadu de abbandonu e su fatu chi s’agatent pro su prus in logu malu, a prus de sa situatzione polìtica de su Golan, s’usu de s’esploratzione traditzionale, a pee, non podiat èssere de giudu.
S’interpretatzione prus atzetada de Rujm el-Hiri est chi fiat usadu pro un’usu funeràriu e cultuale. In prus s’intrada a nordest est in diretzione de sa lughe de s’arbèschida in su solstìtziu de istade. Cheret però cunsideradu chi in sos millènnios ddo’at àpidu unu movimentu rotatzionale e no est naradu chi sa dispositzione de oe torret a pare cun sa de cando ant fatu su fràigu.
Sos autores de sa publicatzione creent ca pro sighire in custu istùdiu non bastat a pensare, segundu s’archeologia traditzionale, a sa funtzione ispetzìfica de su situ, ma ddoe cheret puru una prospetiva basada in su paesàgiu, pro bìdere custos fràigos comente parte de unu sistema sotziale e econòmicu prus mannu.
(gianni muroni)
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025/2026. LR 22/2018, art. 22
Leave a comment