– de Bovore Mele –
Su 2015 at a bennere ammentadu comente un’annu in ue sa limba sarda at connotu unu torrongiu a dae segus dae sos passos fatos deghe annos in antis. In Itàlia e in Frantza in sa polìtica natzionale b’at una currente polìtica de atrempiu cuadu giacobinu e tzentralista chi est contrària a sas limbas regionales e chi si nde bergungiat a lu narrere a craru.
Su votu de duos senadores eletos in Sardigna de su mese coladu, unu contra e un’astennidu, a s’impreu de su sardu in sa R.A.I. lu testimòngiat. Una fortza polìtica natzionale medas bias no est totu contrària a sas limbas regionales, pro assempru in su P.D. in Itàlia b’est sa Serracchiani chi est Presidente de su Friuli e chi s’est mòvida positivamente pro sa limba friulana. Renato Soru cando fiat Presidente de sa Regione aiat fatu sa Delìbera in su 2006 pro s’impreu de sa Limba Sarda Comuna, unu millone in s’istòria de su sardu.
Imbetzes sa contrariedade a sa limba sarda in Sardigna est una positzione de una tzerta classe dirigente sarda chi est sa digna eretzera, netighedda, de su deputadu Siotto Pintor, parlamentare oranesu, chi in 1846 fiat unu de sos faghidores de sa Perfeta Unione, unu frastimu istòricu. Custa fassimenta aiat ispantadu sos polìticos europeos pro s’isvàliu a puntu de la mutire unu machiore verdaderu. Difatis sos Tratados internatzionales, siat su de Utrecht, siat su de Rastadt, siat su de Londras, chi aiat tzèdidu sa Sardigna dae s’Ispagna a su Piemonte amparaiant s’autonomia e sa limba de Sardigna.
Ma sos aliertos de sa Perfeta Unione aiant achicadu a sos piemontesos a burrare custos Tratados e oe nche semus disamparados pro sa limba e pro s’autonomia gràtzias a custos faghidore de sa Perfeta Unione. Chergio faghere una provocatzione narende ca cussa Perfeta Unione fiat illegìtima ca non si fiat nemmancu botada cun unu Referendum comente in totu sos istados preunitarios italianos, e diat essere importante fintzas, comente initziativa de protesta provocatoria a mutire pro faghere mannugru a sos avocados sardos chi cherent s’autonomia prena de sa Sardigna a ricurrere a sa Corte Europea, e a sos organismos internatzionales, pro faghere decrarare illegìtima sa Perfeta Unione de su 1846, ca est un’ atu de s’istadu antepassadu de s’italianu e tando b’est sa continuidade, pro torrare cun s’Itàlia cun una relatzione federale noa, intre pares, chi amparet sa limba e s’autonomia prena de Sardigna.
Oe sa limba sarda pagat una polìtica de s’istadu italianu chi la cuntrastat de manera cuada e chi sotat, suta suta, totu sos poderios polìticos cunformes in Sardigna a non la pigare in cunsideru e a isteriare tempus ca pensat ca tantu su sardu si nche isperdet. In custa cunditzione a dolu mannu s’agatant belle e totu sas minorias ètnicas de s’Istadu italianu e iscansant sas minorias linguìsticas pertenessende a àteras limbas natzionales tuteladas dae sos Tratados Internatzionales comente su tedescu e su frantzesu. Unu pagu prus tuteladas sunt s’islovenu, su friulanu. Sena tutela peruna sunt sos gregos, sos albanesos, sos sardos, sos proventzales, sos croatas, sos catalanos.
B’at de narrere però ca sa Sardigna est populada dae sa prus manna minoria ètnica italiana e si cunsideramus ca sa Sardigna est istèrrida 24.000 etaras si podet nàrrere ca est de pustis de sa minoria proventzale sa prus manna in Europa. Sa minoria sarda est sa sigunda minoria de s’Unione Europea sena peruna tutela.
In sa crobada cun sa Proventza bi est sa medida de sa gravidade de sa situatzione: proventzales e sardos sunt istoricamente sas minorias prus cuntrastadas in Europa, a ghisa de las chèrrere isperdere ebbia, dae duos istados prus o mancu tzentralistas comente su frantzesu e s’italianu. Sa Proventza est istada agiuada in custos annos dae sos catalanos chi reconnoschende sa minoria proventzale de sa Val de Aran in Catalugna at obligadu s’Europa a reconnoschere comente limba ufitziale su proventzale cun arrennegu mannu de s’Istadu frantzesu.
Sende presente in su territòriu de sa minoria sarda sa minoria catalana, e fintzas pro resones istòricas, ca su catalanu fiat limba ufitziale in Sardigna cun sa limba sarda fintzas a su 1512 (s’ùrtimu libru imprentadu in catalanu in Casteddu fiat in su 1850), si depet buscare oe comente alleada primàrgia a sa Catalugna.
Ite initziativas podimus ponnere in atu pro sa defensa de sa limba sarda? Siguramente periscare sos deputados europeos catalanos, e italianos chi lu cherent faghere, fintzas Soru e sa Serracchiani, pro faghere intervennere s’Unione Europea a defensa de sa minoria sarda e catalana in Sardigna.
Chircare fintzas de faghere initziativas polìticas cun sos albanesos est importante. Sunt importantes sas relatziones internatzionales cun àteras minorias ètnicas e cuncordare cun issas sas initziativas a livellu europeu pro faghere aprovare a sos parlamentos natzionales sa Carta de sas Minorias Ètnicas.
Oe in Sardigna cheret fintzas a pensare comente aiant fatu in Catalugna cun “El Punt” a unu diàriu in limba sarda de trata autonomista. Ma b’at de si domandare si sos partidos e sos cumponentes de sos partidos natzionales italianos sunt contràrios totu a su sardu?
Soru e sa Serracchiani dimustrant difatis su contràriu. Ma in custos partidos sos chi sunt pro sa limba sarda non faghent intendere sa boghe issoro in Sardigna, oe e est arribadu su momentu de lu faghere.
Òschiri su 26 e su 26 de Cabudanni at a essere un’ocasione pro sotare totu sas fortzas a profetu de sardu a sighire sa pelea pro sa limba sarda ufitziale e pro s’istandard ùnicu de sa Limba Sarda est a narrere sa Limba Sarda Comuna.
