Si narat “Sièntzia e digitale”. Est una sèrie de artìculos formada, finas a como, dae 119 unidades. La podides agatare in Facebook, in sas notas de s’utente Sarvadore Serra Nieddu. Si tratat de artìculos in ue si faeddat de astronomia, meighina, informatica, tecnologia, telefoneddos e totu gasi. Sa punna est a bogare a campu unu repertòriu terminològicu pro adeguare sa limba sarda a sos bisòngios de sa modernidade.
In aterue de custu traballu si nd’interessat sa manu pùblica. In Catalugna, pro nàrrere, b’est su Term.Cat., òrganu de sa Generalitat. In Sardigna, a dolu mannu, no est a sas vistas sa nàschida de unu Term.Sar. Duncas custu bòidu lu devent prenare sos privados. S’isperu est chi, a su nessi, sa terminologia siat semper prus pagu un’initziativa individuale, e semper de prus s’isvilupet un’assotziatzionismu culturale in propòsitu.
Ma, in s’ìnteri, leghimus custu artìculu, s’ùrtimu publicadu in “Sièntzia e digitale”. Faeddat de un’istùdiu fatu in Southampton in contu de mantenimentu de sa cussèntzia a pustis de un’arrestu cardìacu.
————————————-
Sa lughe in fundu a sa galleria? Unu campu de trigu chi si isterret fintzas a s’orizonte? Nudda de totu custu, o nessi, non semper. In sos minutos deretu a pustis de un’arrestu cardìacu, non si bident sas iscenas tìpicas chi, fintzas pro more de su tzìnema, faghent parte de s’imaginàriu colletivu. Est totu un’àtera cosa. Un’istùdiu de s’Universidade de Southampton pubblicadu in ‘Resuscitation‘ est cròmpidu a definire unu puntu de non torrada in sa connoschèntzia de s’istadu de pre-morte. Pagos minutos de cunsapevolesa, fintzas si su coro at sessadu de tocheddare, chi unu s’abbìgiat in manera perfeta de su chi l’est capitende a fùrriu.
Comente iscriet s’AdnKronos Salute, sos istudiosos, a pustis de 4 annos de chircas, tenent sas ideas prus craras: belle su 40% de sos chi sunt supravìvidos a un’arrestu cardìacu descrient una carchi casta de cunsapevolesa in sa rata de tempus chi fiant clinicamente mortos, in antis chi su coro aeret torradu a tocheddare. Un’òmine s’est fintzas ammentadu chi at lassadu sa carena sua e at assìstidu a sas manovras de reanimatzione dae unu cugione de sa càmera de ospidale. Mancari siat abbarradu ‘mortu’ pro tres minutos, s’òmine de 57 annos de Southampton ogetu de s’istùdiu at ammentadu sas atziones de sos infirmeris cun totu sos particulares, fintzas descrivende su sonu de sos machinàrios.
“Ischimus chi su cherveddu non podet funtzionare cando su corro sessat de tocheddare”, crarit a su ‘Telegraph‘ su coordinadore de su traballu, Sam Parnia. “Ma in custu casu sa cunsapevolesa cussente at sighidu a b’èssere pro prus de 3 minutos in sa rata de tempus chi su coro non fiat tocheddende, mancari su cherveddu si ‘disativet’ 20-30 segundos a pustis chi su coro s’est arressadu”.
S’istùdiu, fatu dae s’Universidade de Southampton subra de prus de duamìgia pessones chi ant sufridu un’arrestu cardìacu in bìndighi ospidales britànnicos, americanos e austrìacos, iscòviat, duncas, sa possibilidade de una ‘ventana’ de cunsapevolesa de carchi minutu a pustis chi su coro at sessadu de tocheddare. E non si tratat de fantasia o autosugestione. “S’òmine – sighit Parnia – at descritu totu su chi est capitadu in sa càmera de ospidale. Ma, cosa cosa galu prus de importu, at intesu duos “bip” de unu machinàriu che faghet sonu a intervallos de tres minutos. In custa manera podimus medire sa durada de s’esperièntzia sua. Nos est partu credìbile meda: totu su chi nos at naradu li fiat capitadu a beru”. De sos 2.060 patzientes in arrestu cardìacu istudiados, 330 si sunt sarvados e 140 ant tentu s’esperièntzia de una carchi casta de cunsapevolesa in s’ìnteri chi los fiant reanimende.
Iscriet s’ AdnKronos Salute:
“Sos contos, però, non sunt totus che pare. Unos cantos patzientes, infatis, no ammentant particulares ispetzìficos, ma paret chi essant a campu temas comunos. Unu ‘resuscitadu’ subra de chimbe at intesu unu sensu de paghe insòlitu, e belle su tres-unu at tentu s’impressione chi su tempus esseret andende prus in presse o prus a bellu. Calicunu at ammentadu una lughe forte, unu lampu in colore de oro o unu sole mannu. Calicunu s’ammentat de àere tìmidu, o de àere tentu s’impressione de afogare. Su 13% s’est intesu ischirriadu dae sa carena e a un’àteru 13% l’est partu de tènnere un’afinamentu de sos sensos. Parnia creet chi prus pessones de custas podant àere tentu esperièntzias sìmiles cando fiant a curtzu a sa morte, ma sas meighinas o sos sedativos impitados in sa reanimatzione podet dare chi nd’apant ‘cantzelladu’ s’ammentu.”
“B’at istimas chi faghent pessare chi milliones de pessones apant tentu esperièntzias vìvidas in relatzione a sa morte, ma sas proas sientìficas fintzas a como fiant ambìguas”, narat Parnia, e agiunghet: “pessones medas dant pro iscontadu chi esserent allutzinatziones o illusiones, ma sos fatos descritos paret chi torrent cun eventos reales. Custas esperièntzias cherent àteras indàgines”.
https://www.facebook.com/notes/sarvadore-serra-nieddu/si%C3%A8ntzia-e-digitale-118/10152465615481984
Leave a comment



