de Giagu Ledda –
Podimus resumire cun una paràula ebbia sos propòsitos de sa ditadura franchista rispetu a sa limba catalana: annuddamentu. Custa voluntade de fàghere iscumpàrrere su catalanu, acabada sa gherra tzivile in su 1939, est sa sighidura de su chi giai fiat comintzadu in su 1714 cando, sas tropas de Filipu V conchistant Bartzellona e sa limba catalana est escluida dae s’amministratzione e dae sas iscolas; in su 1773 est proibidu fintzas editare libros in catalanu.
Sa fura de gherra prus pretziada, pro parte de ogni esèrtzitu, est sa limba e s’istòria de sos pòpulos conchistados; sos binchidores de sa gherra tzivile ispagnola non sunt una etzetzione e pro annuddare su catalanu, pro fàghere analfabeta in sa limba sua totu unu pòpulu, ant impreadu mètodos giai bene istudiados e isperimentados.
In su 1714 s’autoridade màssima de s’istadu ocupante in Catalugna, imbiat a Madrid, pro descrìere sa situatzione linguìstica de sa Catalugna, custu iscritu: “ Sos catalanos sunt gasi apassionados a sa limba issoro, chi custu etzessu de passione lis faghet pèrdere su giudìtziu, e faeddant sa limba de su logu ebbia.”
S’impreu de sa limba pròpia cumparadu cun sa pèrdida de su giudìtziu! Duncas: tocat a sanare custa gente!
Fintzas sa Crèsia catòlica tenet sa parte sua. In su 1755 unu decretu de s’Òrdine de sos Iscolòpios imponet a totu sos religiosos de faeddare in castiglianu e in latinu ebbia, siat intre issos siat cun sa populatzione. In domo nostra, in su 1812, unu pitzinnu piaghesu, Giuanne Spanu, sa prima die de iscola in sos Iscolòpios de Tàtari, sigomente at faeddadu in sardu, est castigadu cun dòighi isfuetadas a manos e a mundare s’àula, ogni die, pro duos annos. Su castigu verdaderu est custu ùrtimu: s’umiliatzione. Giuanne Spanu a mannu at a connòschere, in prus de su sardu, su latinu, su grecu, s’ebràicu, su caldeu, s’àrabu, s’italianu.
In su 1838 est proibidu de iscrìere in catalanu fintzas in sas losas de sos campusantos.
Antoni Gaudí, s’architetu de sa Sagrada Família de Bartzellona, in su 1924 est arrestadu e mazadu pro àere faeddadu in catalanu a in antis de membros de sa politzia.
Su genotzìdiu culturale comintzadu s’incràs de s’intrada de sas tropas de Franco a Bartzellona in su 1939 tenet, comente amus bidu, unos bonos pretzedentes istòricos; comintzat iscantzellende cale si siat signu de catalanidade dae sa vida pùblica e fitiana: nùmenes de carreras, pratzas e edifìtzios pùblicos sunt cambiados pro iscantzellare cale si siat ammentu identitàriu colletivu e pro esaltare sos binchidores de sa gherra. A sa carrera prus longa de Bartzellona, sa Diagonal, li ponent a nùmene Avenida del Generalísimo Franco, a sa Biblioteca de Catalunya li càmbiant nùmene in Biblioteca Central. Sunt petzi duos esempros. In totu sas àteras biddas e tzitades sutzedit su matessi: a foras sos nùmenes de sa memòria colletiva e de sas pessones famadas catalanas in càmbiu de nùmenes de generales franchistas. S’imponet s’òbligu de cambiare fintzas sos nùmenes de butegas e fàbricas chi non sient in sa limba de sos binchidores.
Sos impiegados pùblicos non podent faeddare catalanu. Una tzirculare de sa Prefetura de Bartzellona de su 1940 lu narat craru: “Sos chi faeddent in un’àtera limba chi non siat sa ufitziale de s’Istadu, ant a èssere “ipso facto” litzentziados sena pòdere fàghere recursu.” E fintzas in sas presones devent faeddare petzi in castiglianu.
Sa proibitzione de su catalanu tenet s’obietivu craru chi siat su castiglianu s’ùnica limba veiculare in totu sos servìtzios pùblicos, lassende a sa vida privada ebbia totu sas àteras limbas faeddadas in Ispagna. Sos cartellos in sas carreras sunt craros: “Ispagnolu, faedda ispagnolu”. Esistit una voluntade de folclorizare sa limba catalana, adotare una limba pre-normativa e distrùere s’unidade de sa limba in ue siat possìbile. Sa finalidade est s’iscumparta de sa Catalugna comente minoràntzia natzionale in intro de s’istadu.
S’iscola divenit unu mèdiu de propaganda e una màchina repressora pro ispagnolizare sos pitzinnos e sa gioventude; e de consighèntzia fintzas sas famìlias. Sas autoridades noas comintzant cambiende sos nùmenes de sas iscolas chi non fiant de agradu suo; sighint cambiende dias festivos e sustituènde·los cun àteros, in ammentu de Franco o de sa gherra o de s’ideologia binchidora. In antis de sas letziones, in totu sas iscolas est òbligu a si pònnere reos, bratzu bene istèrridu, e a cantare “Cara al sol”, s’innu de sa Falange. Si nd’isfrancant sas iscolas religiosas e sas iscolas privadas.
In s’universidade nche bogant sos professores cuntratados in su tempus de sa repùblica e est suprimidu totu su chi est parte de sa cultura catalana. Fintzas a su 1952 b’at cartellos cun s’iscrita: “Faeddade sa limba de s’impèriu”. Esistit una proibitzione totale de publicare libros o rivistas in catalanu; sos ùnicos permitidos sunt sos iscritos in catalanu pre-normativu, cun s’intentzione de dialetizare sa limba, de nde truncare s’unidade ede nch’istesiare sos letores; meda intelletuales sunt obligados a su disterru fortzadu; sa castratzione culturale arrivit a ogni livellu.
Cun totu chi su regime faghet cantu podet pro israighinare ogni tipu de manifestatzione culturale e linguìstica catalana, sa limba sighit bia gràtzias a s’isfortzu de sa gente, de ogni classe sotziale. Ogni domo in ue si faeddat su catalanu est unu puntu de resistèntzia, una muràglia de defensa, ca in cue sa limba si sighit faeddende, ca ischint chi non podet mòrrere. E bi creent. Est biu fintzas s’assotziatzionismu, culturale de ogni forma, isportivu e de su tempus lìberu; totus sunt puntos de resistèntzia, passiva, ativa e fintzas incussiente.
Mèritu particulare, a banda de assotziatziones comente Omnium Cultural, tenent sos voluntàrios de sa limba chi a sero, a in foras de su traballu issoro e a s’indonu, in sagristias e in locales sotziales, dant letziones de catalanu in cunditziones de semi-clandestinidade.
Acabada sa letzione, racumandant a sos dischentes de no essire in grupu, ca a foras b’est sa politzia.
Leave a comment