de Martine Faedda –
Lunis 8 de Nadale 2014. Die de pròere, 400 kilometros A/R pro andare a Casteddu a castiare una Cunferentzia a pitzu de is limbas minoritàrias. Su arriscu fiat de bidere una sala bòida e chistionare semper de is matessi cosas e torrare a domo arrennegados e infustos.
E imbetze no! Est istada una die nòdida, partetzipada e amus imparadu finas cosas noas. E de custu chèrgio faeddare e faghere unu meledu.
Difatis meda interessantes sunt istadas sas relatas de Sabrina Rasom (minoria ladina de sa Badde de Fassa) e Christian Romanini (minoria linguìstica friulana).
Nos ant contadu de sa situatzione de is polìticas linguìsticas in cussos logos e amus cumpresu chi is problemas sunt belle che sos matessi nostros.
Sa limba ladina est allegada in Trentinu e Veneto, dae una populatzione faeddante chi arribat a 30.000 persones. Dae su 1994 esistit unu istandard linguìsticu. Sabrina nos at contadu de sas atividades supra sa limba issoro, in sas iscolas in s’isport e finas in su turismu.
Sa limba friulana (furlan), allegada pro su màssimu in su Friuli, benit chistionada dae agiumai 700 mìgias persones. Tenet unu istandard ortogràficu, chi si ponet in manera neutra intre sas medas faeddadas.
Sabrina e Christian nos ant contadu de sas dificultades de is limbas issoro ma finas de su traballu profetosu chi ant tentu.
A intendere is istràngios (meda agradèssidos) forsis su sardu istat megius. Sos faeddantes sunt meda de prus e in custos ùrtimos annos b’est istada una renaschida de interessu supra sa limba, mancari ocannu amus fatu unu passu a dae segus. Comente a custos semus resèssidos a otennere unu reconnoschimentu de unu istandard, sa LSC, chi afortit sas faeddadas nostras e dat amparu a totus is variantes.
Su meledu meu però, partit dae inoghe e arribat a Roma. Iscurtende a custos, pensende a nois, amus pensadu a totus custos annos in ue s’Istadu Italianu, imbetze de contivigiare custos “fìgios minoreddos” lis at fatu gherra, neghende·li sa limba mama, fatende·los birgongiare de s’identidade nostra narende·li: “semus italianos, esistit petzi s’italianu”. Deo immoe non chèrgio chistionare de “indipendèntzias”, “sovranismu” o àteru. Semus totus tzitadinos sèrios, pagamus is tassas e chircamus de bivere a manera tzivile e rispetosa onni die. Ma s’Itàlia, chi deviat èssere mama rispetosa de is fìgios, est nàschida cun una ideologia figia de s’otighentu in ue logu pro àteras identidades non bi nde fiat. E gasi at sighidu, finas in su ‘900, neghende a nois, ma finas a is friulanos, ladinos e ateros sa possibilidade de esplicare su sentidu identitàriu, populare. Petzi dae pagos annos carchi cosa si movet, ma si pensamus a sas iscolas tocat galu traballare meda. E devimus traballare meda cun sa gente, chi pro 150 annos at intesu semper sa matessi cantzone e como s’ispantat, mancari at inghitzadu a cumprendere chi amus (paris cun àteros pòpulos, tzitadinos italianos) cultura, limba e istòria diferente.
Oe chi s’Istadu est in forte crisi, nois castiamus custa mama prepotente cun unu pagu de tristura preguntende·nos si forsis, in tempus passados, no nos ant donadu a custa comente fìgios de ànima.
Martine Faedda, Nadale 2014
Leave a comment