Sa Sardigna de s’edade de su Brunzu non fiat in foras dae su restu de su mundu, ma fiat su coro de una retza de iscàmbios intre su Mediterràneu e s’Atlànticu. A lu nàrrere est un’istùdiu internatzionale nou chi at analizadu 48 brunzetos nuràgicos e tres lingotos de ràmene chi bènint dae santuàrios istòricos de s’ìsula, intre de custos Santa Vitòria de Serri, Su Monte de Sorradile e Abini de Teti.
Pro mèdiu de tècnicas avantzadas de archeometallurgia – ponende paris s’anàlisi chìmica e isotòpica de ràmene, prumbu, istàngiu e òsmiu – s’iscuadra de chirca ghiada dae istudiosos tedescos, danesos e sardos (in mesu bi sunt Daniel Berger e Valentina Matta) at permìtidu de connòschere sos segretos de sa produtzione de custas famadas istatueddas votivas, chi si podent datare intre su 1000 e su 700 a.C.
Sa nova prus ispantosa est sa de ischire dae ue benint sas matèrias primas. Sos artesanos nuràgicos no isfrutaiant su ràmene de su logu issoro ebbia – bogadu mescamente in su Sulcis-Iglesiente, in prima lìnia dae sa miniera de Sa Duchessa – ma lu miscraiant cun metallos chi beniant dae sa penìsula ibèrica (badde de Alcudia o distretu de Linares). Custa difìtzile faina de fundidura ammustrat unu livellu tecnològicu e metallùrgicu avantzadu meda pro s’època.
S’istàngiu, fundamentale pro otènnere su brunzu, non beniat imbetzes dae sas minieras sardas: sas anàlisis cunfirmant chi fiat batidu in totu dae foras, sighende sos matessi tretos de mare a cara a s’Ibèria. Curiosu est finas su fatu de su ràmene tzipriota de valore: mancari sos famados lingotos “a pedde de boe” non mancaiant in s’ìsula, non los impreaiant pro sa fundidura de sos brunzetos.
Sos resurtados nos mustrant su còmpitu istòricu de sa Sardigna intre sa fine de s’edade de su brunzu e s’incumintzu de s’edade de su ferru. S’ìsula si cunfirmat una protagonista ativa de sos tràficos internatzionales. Sos santuàrios nuràgicos non fiant petzi logos de cultu, ma nodos istratègicos de a beru: tzentros de regorta, traballu e torra-distributzione de sos metallos, cullegados a una retza organizada de minieras e biddas.
Sos brunzetos, cun sas figuras issoro de gherreris e barchitas, non sunt tando òperas de arte religiosa ebbia, ma sa proa ladina de una tziviltade chi teniat ligàmenes cun totu su mundu a làcanas, e fiat capatze de b’àere tratàntzias cun giassos maigantu atesu.
Bobore Taras
_________________________________________________________________________________________
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025/2026. LR 22/2018, art. 22
Leave a comment