Est essida a campu sa relata, fata in su 2024, a subra de sos dialetos e de sas limbas locales dae s’ISTAT (incarca inoghe pro la bìdere). Sos datos de s’Itàlia intrea sunt partzidos intre genia diferentes: genia de traballu, tìtulu de istùdiu, sessu e àteru puru. B’at pagu sa partzidura intre regione o logos.
Sos datos generales contant de un’Istadu chi est perdende sas limbas locales, ma a duas velotzidades: si su Nord Ovest e su Tzentru Ovest ant belle pèrdidu sos idiomas istòricos, pro neghe de migratziones in sos annos Sessanta e Setanta de su Noighentos; in su Sud — mescamente Sitzìlia, Calàbria e Campània — e in su Nord-est sunt abarrende in s’impreu fitianu. B’at galu una diferèntzia intre chie at tìtulos de istùdiu artos e chie nono: prus sunt e prus s’impitat sa limba istatale. S’italianu est sa limba prus impitada in belle totue cun sos istràngios e est crèschida meda fintzas in famìllia e cun sos amigos, lòmpende a prus o mancu su mesu de sa populatzione, e su passàgiu est capitadu de prus intre sas fèminas. In su matessi tempus est ismanniende s’usu de sas limbas foranas, pro more de s’immigratzione prus che totu, ma finamentas pro s’iscola. Sa noa chi ispantat, o mègius assuconat, est chi si fintzas a su 2015 s’impreu de sos dialetos aiat agatadu un echilìbriu, como est minimende in totu sos cuntestos.
Pro su chi pertocat sa Sardigna sos nùmeros sunt malos: semus sa regione in ue non si faeddat prus in su sardu ebbia: nen cun sos amigos e nen cun sos istràngios, e nemmancu in famìllia. O mesu e mesu cun s’italianu o, pro sa majoria, custu a sa sola. Semus faeddende de datos a suta de su 1%. Su 95% de sos intervistados sardos, prus o mancu 1500 persones, sunt de limba mama italiana. S’ùnicu datu chi lassat carchi isperas est sa connoschèntzia de su sardu: su 73,3%.
Cust’istùdiu nos atrogat chi su sardu si cumprendet galu, ma non s’impreat a sa sola in cuntestu perunu. A s’ispissu s’ammisturat cun s’italianu e est iscumparende cun sos istràngios. Pagu, si non sinnales chi in medas immaginaiant. Àteros linguistas ant testimoniadu chi sos giòvanos si nche sunt acurtziende a su sardu, e b’at su fenòmenu de sos faeddadores noos. Su chi mancat però est un’isprèculu fungudu e iscientìficu a subra de sa situatzione sarda de oe.
Gabriele Tanda
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
Leave a comment