Sa limba de sa Repùblica de Kazakstan

   –    de Sarvadore Serra   –

Sa limba kazaka faghet parte de su grupu kipchak  de sos  limbàgios tùrchicos. S’assimìgiat meda a su nogai, a su kyrgyz e a su karakalpak. Est sa limba ufitziale de sa Repùblica de Kazakstan.  Est una limba minoritària de importu in sa Prefetura Autònoma de Ili Kazak    in Xinjiang, Tzina,  e in sa Provìntzia Bayan-Ölgii   de Mongòlia. La faeddant fintzas in sa ex   Unione Soviètica (pagu prus o mancu 472.000 in Rùssia , cunforma a su tzensimentu de su 2010), in Afghanistan, in Iràn, in Turchia e in Germània.

Comente àteras limbas tùrchicas, su kazaku est  una  limba aglutinante, e tenet su fenòmenu de s’ armonia vocale.

In su mese de santugaine de su 2017, su presidente kazacu Nursultan Nazarbayev at decretadu chi, dae su 2025, su guvernu at a colare dae s’impreu de su  tzirìllicu a s’ alfabetu latinu. Issu etotu, su 19 de freàrgiu de su 2018, at firmadu un’emendamentu a su decretu de santugaine 26, 2017 N. 569 : “Tradutzione  de s’alfabetu kazaku dae su tzirìllicu  a sos caràteres latinos.” . S’alfabetu acontzadu tenet Sh e  Ch pro sos sonos kazacos “Ш” e “Ч” e nche bogat s’impreu de sos apòstrofos

Distributzione geogràfica

Sos chi faeddant in kazaku sunt ispainados in unu territòriu mannu chi andat dae su Tian Shan a sa costa otzidentale de su Mare Càspiu. Su kazaku est sa limba ufitziale de Istadu de su Kazakstan, cun unos 10 milliones  de faeddadores (a su chi resurtat dae su  CIA World Factbook  subra de sa populatzione  e sas pertzentuales de sos chi faeddant in kazaku). In Tzina, prus de unu millione de pessones de etnia kazaka  e de faeddadores de kazaku istant in sa  Prefetura Autònoma de Ili Kazak     in su Xinjiang.

 

Sistema de iscritura

 Sos documentos  antigos prus connotos de sas limbas relatzionadas cun su kazaku  sunt iscritos  cun s’ alfabetu tùrchicu antigu, finas si si pensat chi non totu custas variedades sunt predetzessoras diretas  de su kazaku.  Su kazaku modernu,  chi nche torrat pagu prus o mancu  a milli annos a como, l’iscriant  cun s’ alfabetu àrabu finas a su 1929, cando sas autoridades sovièticas ant introduidu  s’ alfabetu latinu, e pustis su tzirìllicu in su 1940.  Presentende  unu disinnu istratègicu in su mese de abrile de su 2017, su presidente kazaku Nursultan Nazarbayev at descritu su sèculu 20 comente su tempus chi sa “sa limba e sa cultura nostras sunt istadas devastadas.” Nazarbayev at ordinadu  a sas autoridades kazakas  de ammaniare un’alfabetu latinu pro s’agabbu de su  2017, a manera chi sa limba esseret pòdida torrare  a s’iscritura latina  dae su 2018. In su  2018, su kazaku est resurtadu iscritu  in tzirìllicu  in Kazakstan e  Mongòlia, e a sa latina in Kazakhstan, cando chi prus de unu millione  de faeddadores in Tzina impitant un’alfabetu derivadu dae s’àrabu chi s’assimìgiat a su chi si impreat  pro s’ uyghur. Su 26 de santugaine de su  2017,   Nazarbayev at publicadu su decretu presidentziale n. 569 pro su passàgiu  a s’alfabetu latinu e at ordinadu chi sa transitzione  esseret cumpletada in su 2025, una detzisione leada  pro enfatizare sa cultura kazaka  a pustis de su tempus  de su guvernu sovièticu, e pro agiuare s’impreu  de sos dispositivos digitales. Ma cando a sa prima ant detzisu de pònnere  un’ortografia cun sos apòstrofos, chi rendiat prus difìtzile a impitare sos motores de chirca e a creare testos iscritos, gente meda s’est neghidada.  S’alfabetu l’ant cambiadu  s’annu a pustis  cun su decretu presidentziale n. 637 de su 19 de freàrgiu de su 2018 e in càmbiu de sos apòstrofos  ant postos sos sinnos diacrìticos e sos digramas.

Custu est su matessi testu cun sos alfabetos diferentes, e sa tradutzione in sardu

Alfabetu tzirìllicu

Alfabetu latinu

Alfabetu àrabu

Testu in sardu

Барлық адамдар тумысынан азат және қадір-қасиеті мен құқықтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс.

Barlyq adamdar týmysynan azat jáne qadir-qasıeti men quqyqtary teń bolyp dúnıege keledi. Adamdarǵa aqyl-parasat, ar-ojdan berilgen, sondyqtan olar bir-birimen týystyq, baýyrmaldyq qarym-qatynas jasaýlary tıis.

بارلىق ادامدار تۋمىسىنان ازات جانە قادىر-قاسيەتى مەن كۇقىقتارى تەڭ بولىپ دۇنيەگە كەلەدى. ادامدارعا اقىل-پاراسات، ار-وجدان بەرىلگەن، سوندىقتان ولار ءبىر-بىرىمەن تۋىستىق، باۋىرمالدىق قارىم-قاتىناس جاساۋلارى ءتيىس.

Totu sos èsseres umanos naschent lìberos e eguales   in dinnidade e deretos. Issos sunt dotados de resone  e de cussèntzia,  e depent operare sos unos cun sos àteros  cun ispìridu de fraternidade.

Ligàmenes:

https://en.wikipedia.org/wiki/Kazakh_language

https://ca.wikipedia.org/wiki/Kazakhstan

https://it.wikipedia.org/wiki/Lingua_kazaka

BGN/PCGN romanization of Kazakh

Turkic languages

Kazakh literature

Languages of Kazakhstan

Informació sobre la llengua dels kazakhs i el territori.

Qazaqša

Lingue turche

 

 

Lassa unu cummentu

S'indiritzu email tuo no at a èssere publicadu. Is campos pedidos sunt signados *

*